Γέροντας Σωφρόνιος - Η Προσευχή του Ιησού (Μέθοδος)
Εδώ
και πολλά χρόνια συνεχώς οι μοναχοί επαναλαμβάνουν την ευχή με τα χείλη
τους, χωρίς να χρησιμοποιούν τεχνητά μέσα στη σύνδεση νου και καρδιάς. Η
προσοχή τους
είναι συγκεντρωμένη στην αρμονική σχέση της ζωής τους
με τις εντολές του Χριστού. Σύμφωνα με την αρχαία παράδοση ο νους
ενώνεται με την καρδιά με τη θεία ενέργεια, όταν
ο μοναχός συνεχίζει
το ασκητικό κατόρθωμα της υπακοής και της εγκράτειας, και ακόμα όταν ο
νους, η καρδιά και κυρίως το σώμα του «παλαιού ανθρώπου» ελευθερωθούν σε
ικανοποιητικό βαθμό από την κυριαρχία της αμαρτίας πάνω τους, όταν
το σώμα γίνει άξιο να είναι «ναός του Αγίου Πνεύματος». Όμως και οι
παλαιοί και οι νέοι διδάσκαλοι
επιτρέπουν πότε-πότε την προσφυγή σε
τεχνική μέθοδο, για να κατεβάσουν το νου μέσα στην καρδιά. Για να το
κατορθώσει αυτό ο μοναχός, αφού καθίσει κατάλληλα,
απαγγέλλει την
ευχή με το κεφάλι σκυμμένο στο στήθος του, εισπνέει στις λέξεις «Κύριε
Ιησού Χριστέ (Υιέ του Θεού)» και εκπνέει στις λέξεις «ελέησόν με (τον
αμαρτωλόν)».
Κατά την αναπνοή η προσοχή αρχικά ακολουθεί την κίνηση του αναπνεόμενου αέρα μέχρι το επάνω μέρος του στήθους.
Κατ’
αυτόν τον τρόπο η συγκέντρωση κατορθώνεται σύντομα, χωρίς
περιπλανήσεις, και ο νους βρίσκεται κοντά στη καρδιά ή ακόμα εισέρχεται
σ’ αυτήν. Αυτή η μέθοδος
σιγά-σιγά κάνει το νου ικανό να δει όχι την
φυσική καρδιά αλλά τι συμβαίνει σ’ αυτήν, δηλαδή τα συναισθήματα που
γεννιούνται και τις πνευματικές παραστάσεις που πλησιάζουν
απ’ έξω.
Με αυτή την πείρα ο μοναχός αποκτά την ικανότητα να αισθάνεται την
καρδιά του και να συνεχίζει να κρατά την προσοχή του συγκεντρωμένη στην
καρδιά χωρίς στη
συνέχεια να καταφύγει σε οποιαδήποτε ψυχοσωματική τεχνική.
Αυτή
η πορεία μπορεί να βοηθήσει τον αρχάριο ν’ αντιληφθεί που πρέπει να
βρίσκεται ο τόπος, όπου πρέπει να είναι συγκεντρωμένη η προσοχή του κατά
την διάρκεια της
προσευχής και κατά κανόνα ολόκληρο τον υπόλοιπο
καιρό. Όμως η αληθινή προσευχή δεν κατορθώνεται έτσι. Η αληθινή προσευχή
έρχεται αποκλειστικά με την πίστη και την
μετάνοια, οι οποίες
δεχόμαστε ότι είναι η μοναδική και πραγματική βάση της. Η πείρα έχει
αποδείξει ότι ο κίνδυνος της ψυχοτεχνικής βρίσκεται στο γεγονός ότι
αρκετοί αποδίδουν
μεγάλη σπουδαιότητα στη μέθοδο καθ’ αυτή. Για ν’
αποφύγει μια τέτοια παραμόρφωση ο αρχάριος πρέπει να ακολουθήσει άλλη
άσκηση, η οποία αν και είναι σημαντικά
βραδύτερη, είναι ασύγκριτα
καλύτερη και πιο ολοκληρωμένη, την προσήλωση της προσοχής στο όνομα του
Χριστού και στις λέξεις της ευχής. Όταν η συντριβή για την αμαρτία
φτάνει σ’ ένα συγκεκριμένο βαθμό, ο νους φυσικά τείνει να ενωθεί με την καρδιά.
Τέταρτον,
η προσευχή γίνεται αυθόρμητη. Αυτό συμβαίνει όταν η ευχή
σταθεροποιείται στην καρδιά και χωρίς καμιά ιδιαίτερη προσπάθεια της
θελήσεως συνεχίζει εκεί όπου και
ο νους βρίσκεται συγκεντρωμένος.
Τελικά η προσευχή, γεμάτη ευλογία, αρχίζει να ενεργεί σαν απαλή φλόγα
μέσα μας, σαν να εμπνέεται από ψηλά, ευχαριστώντας την καρδιά
με ένα
αίσθημα θείας αγάπης, και ευφραίνοντας τον νου σε πνευματική θεωρία.
Τούτο το τελευταίο στάδιο μερικές φορές συνοδεύεται από μια όραση Φωτός.
Το
όνομα δεν πρέπει να αποσπάται από το πρόσωπο του Θεού, εκτός αν η ευχή
καταντήσει μια τεχνική άσκηση και πολύ αντίθετη με την εντολή: «Ου λήψει
το όνομα Κυρίου
του Θεού σου επί ματαίω».
Όταν η προσευχή
του νου είναι προσηλωμένη στην καρδιά, είναι δυνατόν να ελέγχουμε τι
συμβαίνει στην καρδιά και ο αγώνας ενάντια στα πάθη παίρνει ένα λογικό
χαρακτήρα.
Ο εχθρός γίνεται αντιληπτός και μπορεί να διωχθεί με τη
δύναμη του ονόματος του Χριστού. Με αυτό το ασκητικό κατόρθωμα η καρδιά
γίνεται πολύ ευαίσθητη, τόσο οξυδερκής,
ώστε μερικές φορές όταν
προσεύχεται για κάποιον η καρδιά μπορεί να πει σχεδόν αμέσως την
κατάσταση του προσώπου για το οποίο προσευχόμαστε. Έτσι πραγματοποιείται
η μετάβαση από την νοερή προσευχή στην προσευχή του νου και της
καρδιάς, πράγμα που μπορεί να ακολουθηθεί από τη δωρεά της προσευχής που
πηγάζει από την ίδια.
Αποτελέσματα που κατορθώνονται με τεχνητά
μέσα δεν διαρκούν για πολύ και το σπουδαιότερο, δεν συνενώνουν το πνεύμα
μας με το πνεύμα του ζωντανού Θεού.
Στην ατμόσφαιρα του παρόντος
κόσμου η προσευχή απαιτεί υπεράνθρωπο θάρρος. Το σύνολο των φυσικών
ενεργειών βρίσκεται σε αντίθεση.
Η πρώτη αυτή που ήταν γιατρός
κατάλαβε γρήγορα όλους τους μηχανισμούς αυτής της μεθόδου (ανώδυνου
τοκετού) και μετά από δυο τρεις συναντήσεις μιας ειδικής
γυμναστικής
εγκατέλειψε τις ασκήσεις, πεπεισμένη ότι τα είχε όλα μάθει και τη
δεδομένη στιγμή θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει τις γνώσεις της. Η άλλη
δεν γνώριζε πολλά
για την ανατομική σύνθεση του σώματός της αλλά δεν
ήταν διατεθειμένη να μελετήσει την θεωρητική πλευρά αυτής της μεθόδου.
Άρχισε λοιπόν να επαναλαμβάνει με ζήλο το
σύνολο των καθορισμένων
ασκήσεων τόσο καλά που όταν ήρθε η ώρα του τοκετού είχε αρκετά
εξοικειωθεί μ’ αυτές. Και τι νομίζετε ότι συνέβη; Την ώρα του τοκετού η
πρώτη
ξέχασε όλες τις θεωρίες με την εμφάνιση των πρώτων πόνων και
γέννησε με μεγάλη δυσκολία, «εν λύπαις τέξη τέκνα». Η άλλη αντίθετα
γέννησε χωρίς πόνους και σχεδόν
χωρίς δυσκολίες.
Κατά
παράξενο τρόπο η πρακτική της προσευχής αυτής οδηγεί το πνεύμα του
ανθρώπου να συναντήσει τις «δυνάμεις» που είναι κρυμμένες μέσα στον
«κόσμο». Η προσευχή
δια του ονόματος του Ιησού προκαλεί σε μάχη
εναντίον του αυτές τις κοσμικές δυνάμεις που μπορούμε ν’ αποκαλύψουμε
«ότι ουκ έστιν ημίν η πάλη προς αίμα και σάρκα …»
Όταν αρθεί ο
άνθρωπος στις σφαίρες που βρίσκονται πέρα από τα όρια της ανθρώπινης
σοφίας αυτή η προσευχή απαιτεί μέσα σ’ αυτές τις υπέρτατες μορφές ένα
«άγγελο και
πιστό φύλακα».
Η
τραγωδία της υποθέσεως βρίσκεται στο γεγονός ότι ο άνθρωπος παθαίνει
μια οφθαλμαπάτη που τον εξαπατά στην λαχτάρα του για την αιώνια ζωή
παίρνοντας την σαν γνήσια
όραση. Αυτός ο απρόσωπος ασκητικός τύπος
οδηγεί τελικά σε μια διεκδίκηση θείας αρχής σ’ αυτή καθ’ εαυτή την φύση
του ανθρώπου. Τότε ο άνθρωπος οδηγείται στην ιδέα της
αυτοθεώσεώς του δηλαδή στην αιτία της αρχικής πτώσεως.
Στην
χριστιανική εμπειρία η κοσμική συναίσθηση έρχεται με την προσευχή όπως η
προσευχή του Χριστού στην Γεθσημανή όχι σαν αποτέλεσμα ενός αφηρημένου
φιλοσοφικού
διαλογισμού.
Γνώση που είναι ποτισμένη με ζωή (η
αντίθετη της αφηρημένης γνώσεως) με κανένα τρόπο δεν μπορεί να
περιοριστέι στην διάνοια. Πρέπει να υπάρχει μια πραγματική ένωση
με
την ενέργεια του Όντος. Αυτό κατορθώνεται με την αγάπη. …Η εντολή μας
προσκαλεί να αγαπάμε. Επομένως η αγάπη δεν είναι κάτι που μας δίνεται,
αλλά που πρέπει
ν’ αποκτάται με μια προσπάθεια της ελεύθερης
βούλησεώς μας. Η εντολή απευθύνεται πρώτα στην καρδιά που είναι
πνευματικό κέντρο καθενός. Ο νους είναι μόνο μια από
τις ενέργειες
του ανθρώπινου Εγώ. Η αγάπη αρχίζει από την καρδιά, και η διάνοια
αντιμετωπίζει ένα νέο εσωτερικό γεγονός και βλέπει το Όν στο φως της
θείας αγάπης.
Στον άνθρωπο Ιησού Χριστό «κατοικεί παν το πλήρωμα
της θεότητος σωματικώς». Σ’ Αυτόν δεν υπάρχει μόνον ο Θεός, αλλά και όλη
η ανθρώπινη φύση. Όταν αναφέρουμε το
όνομα του Ιησού Χριστού,
τοποθετούμαστε μπροστά στο πλήρωμα τόσο του Θείου Όντος όσο και του
κτίσματος. Επιθυμούμε να κάνουμε τη ζωή Του ζωή μας και να λάβουμε
το
Χριστό να κατοικήσει μέσα μας. Σ’ αυτό το σημείο βρίσκεται η έννοια της
θεώσεως. Αλλά ο Αδάμ επιθυμώντας φυσικά την θέωση, στο κρίσιμο σημείο
έκανε μιαν εσφαλμένη
στροφή που οδήγησε στην πλάνη. Η πνευματική του όραση στράφηκε με ανεπάρκεια προς την Αλήθεια.
Εάν
αναγνωρίσουμε ότι οντολογικά όλη η ανθρώπινη φύση είναι ένα τότε χάρη
σ’ αυτή την ενότητα της φύσεως, θα στραφούμε να αγαπήσουμε τον πλησίον
μας σαν τμήμα της
υπάρξεως μας.
Η πυραμίδα της ανισότητας
είναι αντίθετη με την αποκάλυψη που αφορά την Αγία Τριάδα, στην οποία
δεν υπάρχει ούτε μεγαλύτερος ούτε μικρότερος, αλλά καθένα πρόσωπο
κατέχει την πληρότητα του Θείου Όντος.
Στον
αγώνα μας για προσευχή πρέπει να καθαρίσουμε τον εαυτό μας, το νου και
την καρδιά από κάθε επιθυμία να επικρατήσουμε πάνω στον αδελφό μας.
Επιθυμία για δύναμη
είναι θάνατος για την ψυχή. Ο κόσμος ξεγελιέται
από το μεγαλείο της δυνάμεως, λησμονώντας ότι όποιος εκτιμάται
υπερβολικά ανάμεσα στους ανθρώπους, αυτόν τον
αποστρέφεται ο Κύριος.
Η υπερηφάνεια μας παρακινεί να κρίνουμε ή και να περιφρονούμε τους
αδύνατους αδελφούς μας. …Εάν παρασυρθούμε στην υπερηφάνεια όλη η
άσκησή μας στην ευχή του Χριστού καταντά βεβήλωση του ονόματός Του.
Εκείνος
που αληθινά αγαπά το Χριστό αφιερώνει όλες τις δυνάμεις του στην υπακοή
των λόγων του. Αυτό το τονίζω γιατί είναι στ’ αλήθεια η πραγματική μας
«μέθοδος» για να
μάθουμε να προσευχώμαστε. Αυτή και όχι καμιά άλλη ψυχοσωματική τεχνική είναι ο ορθός δρόμος.
Με
την προσευχή στο όνομα του Ιησού στην τελική της πραγματικότητα, ο
άνθρωπος ενώνεται σε πλήρη βαθμό με το Χριστό, η ανθρώπινη υπόσταση δεν
εξαλείφεται, δεν
χάνεται μέσα στο Θείο Όν σαν σταγόνα νερού στον ωκεανό.
.png "English"){kind=small}
